Yaklaşık son 10 yıldır oyun dijital dünyasında rastgeleliğe, bir başka deyişle kumar mantığına, dayanan yükselen bir trend var. Bu durum şirketleşmenin ve aç gözlülüğün fazlaca öne çıkması ile gelişti. Bu yazı çoğunlukla gençleri ilgilendiriyor fakat bilinçli yetişkinleri hedef alıyor. Öncelikle oyun endüstrisi ne idi ve ne oldu konusunda kısaca bilgi vereceğim. Sonrasında Raid Shadow Legends isimli bir oyundan bazı örnekler vereceğim, ki bu oyunu seçmemin bir sebebi var. Son olarak da bu gelişmelerin sebep olacağı zararlardan bahsedeceğim.
Bu kavram nisbeten yeni ve oyunlarla ilgilenmiyor da olabilirsiniz. Bu yüzden özet ve basitçe bir tarihçesinden bahsedeyim. 90 'larda ve 2000 'lerde CD veya DVD halinde oynanmaya hazır mağazadan alabileceğimiz oyunlar vardı. Bu fiziksel oyun deviri idi. Sonrasında bu oyunların bazıları internetin yayılması ile güncellemeler alabilmeye başladı. Bu çevrimiçi yani online deviri başlattı ve tarayıcı yani browser tabanlı oyunlara imkan sağladı. Bu oyunlarda browser 'ı açıp login olup oyundaki sanal nesnelere sahip oluyordunuz. Bu da çevrimiçi bilgisayar oyunları için de başlangıç noktası oldu. Ama burada bir sorun vardı. O zamanlar online oyunları yapmak ve satmak bugün olduğu kadar karlı bir iş değildi ve bazı zengin şirketler tarafından geliştiriliyordu. Süreklilik için ise ana dayanakları item denilen metalardı.
Bu çevirimiçi çağ dünyada fırtına gibi esti. Bilgisayarınıza indirdiğiniz bir exe dosyasını açıp login oluyordunuz ve bütün dünyada gerçek insanlarla bağlantılı hale geliyordunuz. Bu da arka planda sunucuların çalışmasını gerektiriyordu ve maliyetliydi tabi. Bu yüzden bu oyunlar bu metalar yani item 'lar üzerinden para kazanma yöntemlerini geliştirdiler. Bu metalar çok basit bir karakter kıyafeti de olabiliyor, bir araba da olabiliyor veya bir silah da olabiliyor oyunun temasına göre. Bu metaları veya başarıları elde etmek için oyunu uzun bir süre düzenli bir şekilde oynamanız gerekiyor. Yani şu şekilde özetleyeyim: Zamanında para ile aldığımız oyunlarda arabalar olurdu, şimdi bedavaya oyunu alıp uzun uğraşlarla arabayı alabiliyoruz.
Bu da burada durmadı tabi. Son yıllarda mobil cihazlara erişimin de kolaylaşması ile mobil oyunlar resmen patladı. Bu mantığı günümüze mobil oyunlar taşıdı. Telefonunuza bir oyun kuruyorsunuz, muhtemelen bedava oluyor, login oluyorsunuz ve arkadaşlarınızla veya rastgele insanlarla oynayabiliyorsunuz. Bu oyunlar muhtemelen "grinding" yani "kasma" mantığına dayanıyor. Yani elde edilecek metaları veya başarıları saç baş yolduran veya aylar yıllar alan süreçlerin arkasına gizliyorlar. Çünkü bir zamanlar oyunlarda her yerde çıkan atlanamaz reklamlar vardı para kazanmak için fakat bu çok eleştirildi ve öfke uyandırdı. Bu yüzden gelir modeli olarak bir de gerçek para ile bunları elde etme seçeneği koymaya başladılar. Oyundaki sanal metalara gerçek para verebiliyorsunuz. Bu şekilde 20 küsür yıllık bir serüven ile bugüne geliyoruz. Yani "gacha" denilen kavram şu: Oyuncu üzerinde oyun oynayan oyunlar diyebiliyoruz. Bu mantığı bir oyuna uygulamanın farklı yöntemleri var tabi. Bugünlerde popüler olan bir oyun bu konuda ustalaşmış durumda ve sıra ona dikkat çekmeye geldi.
Şimdi insanları bir araya getiren oyunlar olduğunu biliyoruz. Birçok oyunda oyun içi elde edilebilir metalar olduğunu da biliyoruz. Birçok oyunda bir şekilde ilerleme mantığının olduğunu da biliyoruz. Bunlar online / mobil oyunların oyuncuları içinde tutabilmeleri ve başarılar ve metalar için para harcamaya zorlayabilecekleri 3 ana unsur. Çok fazla zorlarsanız oyuncular da çeker gider tabi. Ben 1 yıldan fazladır Raid Shadow Legends isimli oyunu oynuyorum. Oyunun ana mantığını gündelik hayattan kavramlarla açıklayayım: Oyunda savaşçılarınız var. Bunlar belli taşlarla elde ediliyor. Bu taşlar da nadir bulunan veya sıradan savaşçılar getirebiliyor size. Bir ordu hazırlamak gibi. Savaşçıların da 9 çeşit teçhizatı var. Bunların da iyileri ve kötüleri var. Teçhizatlar da farklı özellikler kazandırıyor tabi. Her savaşçının kendine has özellikleri var. Savaşçılar ve teçhizatlar da geliştirilebiliyor. Oyunun ana teması aslında bu kadar.
İyi savaşçılar ve teçhizatlar elde etmek için de farklı farklı ödüller için farklı savaşlara giriyorsunuz. Sonra bunları gelştiriyorsunuz ve yenileri için savaşmaya devam. Epeyce tekrarlı bir oyun yani. Bütün bu altyapı bir anahtar konsept üzerinden ilerliyor. Rastgelelik. Oyundaki ilerlemenin ve kazanımların yüzde 99 'u bu rastgele olasılıklar arkasında gizlenmiş durumda. Oyun içinde harcama yapmaya zorlayan en güncel kasma mekanizması bu. Dahası da oyun para ile hiçbir zaman %100 gelişim satın almanıza imkan vermiyor. Taş alıyorsunuz ama size kötü savaşçılar verebiliyor. Oyun için para alıyorsunuz ama gelişimler yüzdelik ihtimallerle oluyor. Neyse işe olayı anladınız.
Bu rastgelelik yapısı size kendinizi şanslı hissettirebiliyor. Size şanslı olmanız için umut vaat ediyor. Merak uyandırıyor. Kazanımları direkt olarak elde etmenizi engelliyor. Bu kulağa tanıdık gelmiyor mu? Hiç bir kumarhaneye gittiniz mi? Orada sadece oyun oynayabilmek ve kazanma ihtimalini elde edebilmek için hak kazanabiliyorsunuz. Yani diyorum ki, online oyunlar yeni gelir modelleri getirdi ve bu da kumar tabanlı yaklaşımlara dönüştü. Bu tabi ki açgözlü şirketler tarafından hemen benimsendi. Bir oyun reklam videosunda oyunda rastgele elde edilen ender bulunan bir karakter için sevinçten çılgına dönen gençleri gösteriyordu. Yani kumar ile kazanma mantığı resmen bir satış ve pazarlama yöntemine dönüşmüş. Burada önemli bir not daha düşeyim. Raid de İsrail 'de işlerini yürüten Plarium isimli bir şirket tarafından geliştirilmiş ve bu videoda bu şirketin kumarhanelerle ilişkileri de bulunuyor.
Bu rastgelelik mantığı bazı bildiğimiz bilgisayar oyunları tarafından da işleve koyulmuş durumda. Normalde 300 tl verdiğiniz bir oyunun içinde vaat ettiği herşeye direkt olarak erişmeyi beklersiniz. Ama hayır, bu oyunlarda da oyun içi elementleri alabilmek adına sıkıcı bir ilerleme mantığı var. Bu kavrama da "lootbox" deniyor. Loot kelimesi yağmalamak aslında. Lootbox denilen de içinde rastgele bir meta bulunan bir çeşit sürpriz kutusu. Yani bir oyuna 300 tl veriyorsunuz ve oyun içi elementleri elde etme şansını elde edebiliyorsunuz. Aşağıdaki youtube videosunda Act Man isimli kanalda bunların örnekleri var. Hikaye biraz daha uzun olduğu için gerisini kanalın videolarında bulabilirsiniz.
Oyunlardaki loot işleminin bazı ülkelerde yasalarda da yeri var. Bazı ülkeler lootbox kavramını kumarhane ile eşleştirerek yasaklayabiliyor. Bu konuda da Upper Echelon Games kanalında benimle benzer görüşleri paylaşan bir video mevcut. Genshin Impact isimli oyundan örnek vererek riskleri anlatıyor.
Yine kısa bir özet geçeyim. Aç gözlü şirketler internet ortamının sürekli erişilebilir özelliğinden faydalandı, oyun sanayisindeki büyük boşluğu fırsata çevirdi, oyunculara aşıladıkları umut üzerinden geçiniyorlar ve bu da neredeyse günümüzde normal birşey gibi her yerde. Evet, buradaki tehlike normalleşme. Bu şirketlerin kötü niyetli olduklarını söyleyemem. Kendi hür iradeleri ile istedikleri gelir modellerini uygulayabilirler. Ama bu modeldeki oyunlara tekrar tekrar rastlamak mümkün bugünlerde. Google play veya appstore 'da bir oyuna girdiğinizde sadece arayüzü veya hikayesi farklı olarak %90 oranında benzer 10 tane daha oyun hemen size tavsiye edebiliyor. Bu oyun geliştiriciliği için bir norm olmamalı. Bir para kazanma yöntemi aç gözlülük ile bir normale dönüşüyor.
Bu noktada bir yan etkiden de bahsetmem lazım. Bazı insanlar bildiğiniz gibi zengin :D Oyunlardaki pahalı şeyleri alıp bunları alamayanlar için işleri zorlaştırabiliyorlar. Bu da rastgele ödül mantığını kamçılıyor. Oyunda metaları direkt olarak alamıyorsunuz, bu adil değil diyorlar. Ama şansınızı deneme ayrıcalığını satın alabiliyorsunuz ve bu adil oluyor her ne hikmetse :D Kapitalist sonuçlar da başka bir yan etkisi. Bu oyunlarda insanlar birbirleri ile yarışabiliyor ama kazanan hep en çok para harcayan oluyor. Sonuç aynı yani.
Önemli soru şu: Kumar altyapısı için aldatıcı olan kılıf ne? Bedava oyun ve "paran kadar kazan" anlayışına hayır. Oyun içindeki kumar mantığını gizleyebilmek için bu oyunlar reklamlarında bu iki slogana özellikle vurgu yaparlar. Bu oyunlar gençler veya çocuklar tarafından oynanıyor. Kumar ise bildiğiniz gibi çok ciddi bir bağımlılığa dönüşebiliyor. Neden kimse bu yapının çocuklar ve gelecek için tehlikeli olabileceğinden bahsetmiyor? Bu oyunlar neden +18 olarak işaretlenmiyor mağazalarda. Bu beni asıl rahatsız eden kısım. Gençler kumar tabanlı uygulamaların izin verildiği ve denetlenmediği bir dünyada büyümemeli. O şirketler oyunların bedava olması ve parayla kazanılmaması konusunda doğru söylüyor. Hatta para ile ilerlenmiyor bile. Para ile ilerleme şansı elde ediliyor. Tekradan, bu tam olarak bir kumarhane tanımı.
Bu noktada, başta belirttiğim gibi, gençler için endişeleniyor ve büyükleri uyarıyorum. Çocuklarınıza oyun sanayisinin geçmişini ve değişimini anlatın. Bu oyunlardan mümkünse uzak durmalarını tembihleyin. Bu zararlı yaklaşımın gelişimine itiraz edin. Çünkü oyunlar insanlara en çok insana en hızlı şekilde ulaşmanın da bir aracı oldu bugünlerde. Şu mesajı verin çocuklarınıza: Bu dijital dünyada kazanım dediğimiz şey sadece birkaç byte veriden ibaret. Bu bir başarı veya üstünlük değil. Eğer oynayacaksanız bu oyunları 1-2 ay kadar oynayın ve sıkıştığınızı hissettiğiniz noktada para harcamak yerine başka bir alternatif oyuna yönelin. Bu tür oyunlar için artan sayıda alternatif mevcut zaten. Kumar tabanlı oyunlara para harcayarak bu çarkın işleyişine çanak tutmayın. Bu sizi daha da çok para harcamaya itecektir. Ve çok para harcadığınızda geri dönmeniz de o kadar zor olacaktır. Benim kumarım da şu: Bir sonraki yazıda görüşecek miyiz :)
Bir yorum yazabilirsiniz